Baskı Yayları

Baskı yayları (ing. compression springs – coil spring) sıkıştırma yada itiş yöntemiyle enerji depolama, basınç ile ilgili kuvvetlere direnme gösterme ve kuvvet sağlama benzer biçimde özellikler için kullanılır.

Baskı yayları metal yada metal alaşımdan yapılır. Üzerine yüklenen yükün etkisi yönünde esneyerek bu etkiyi karşılar ve üzerindeki yük kalktığında yine ilk durumlarını alırlar. Bu nedenle iyi bir baskı yayı – basma yayı – itici yay yeterli derecede deformasyona uğrayabilmeli ve herhangi bir boyutsal değişime uğramadan denge haline dönebilmelidir.

Sanayide maksimum kullanılan basma yayları yuvarlak telden uçları kapalı olarak sarılmış, iki kenarı birbirine paralel olanlardır. Genellikle yuvarlak kesitli telin, vida dişi helisi şeklinde ve silindir biçiminde sarılarak meydana getirilen yaya silindirik helisel yay denir. Silindirik helisel baskı yaylarında kuvvetler doğrusal (lineer) olarak elde edilir. Doğrusal olmayan kuvvetler elde etmek için fıçı yada konik baskı yaylar imal edilir. Baskı yaylarda, ortalama yay çapının, tel çapına oranına, sarım oranı (yay indeksi) denir ve bu oranın 4 ile 11 içinde olması tercih edilir. Bazı baskı yayları baskı yapmış oldukları yüzeylere dik oturması amacıyla taşlanırlar.

Baskı yayı imalatı kullanım alanına ve farklı gereksinimlere bakılırsa konik, fıçı, ters fıçı ve bonel yay şeklinde yapılabilir. Çoğu zaman yuvarlak kesitli telin, vida dişi helisi şeklinde ve silindir biçiminde sarılarak meydana getirilen yaya silindirik helisel yay denir. Silindirik helisel basma yaylarda kuvvetler doğrusal olarak elde edilir. Doğrusal (lineer) olmayan kuvvetler elde etmek için fıçı veya konik yaylar yapılmaktadır.